Hitte is de nieuwe realiteit: Waarom we meer moeten doen dan alleen de airco aanzetten

De recente hittegolven lieten een verontrustende balans na: een record aan oversterfte, waarbij ook steeds meer mensen onder de 65 jaar getroffen worden. "Hitte is allang geen probleem meer van 'de anderen' — het is een probleem van ons allemaal," stelt thermofysioloog dr. Gil Bourgois (UGent en GRAY) in zijn opiniestuk in De Standaard.

Onder leiding van prof. dr. Greet Cardon (Vakgroep Bewegings- en Sportwetenschappen) zet GRAY sterk in op onderzoek naar hoe we onszelf en onze omgeving weerbaarder kunnen maken tegen extreme temperaturen. In plaats van bij elke hittegolf louter tot stilstand te manen, pleiten de onderzoekers voor een actieve aanpassing van ons systeem, onze omgeving én onszelf.

Verder kijken dan de thermometer

De klassieke communicatie over hitte focust vaak op één getal: de temperatuur. Maar volgens Gil Bourgois vertelt dat slechts een deel van het verhaal. Luchtvochtigheid, wind en zonnestraling bepalen mee of ons lichaam de warmte nog kwijt kan via zweten.

Wanneer we hitte enkel proberen te vermijden door ons op te sluiten in sterk gekoelde ruimtes (de airco op 19°C), geven we ons lichaam nooit de kans om te wennen. Hierdoor worden we juist gevoeliger voor hittegolven op het moment dat we wél buiten moeten zijn.

De kracht van acclimatisatie en beweging

De paradox die uit het onderzoek van de vakgroep naar voren komt, is dat ons lichaam zich wel dégelijk kan aanpassen, mits het beleid dit toelaat. Gecontroleerde en veilige blootstelling aan warmte zorgt voor 'hitte-acclimatisatie'. Dit fysiologische proces maakt ons cardiovasculair systeem sterker en ons zweetmechanisme efficiënter.

Vanuit de inspanningsfysiologie wijst Gil op een sterk onderschat instrument voor klimaataanpassing: regelmatige fysieke activiteit. Een betere algemene fitheid verbreedt de marge voordat ons lichaam fysiologisch overbelast raakt. Dat geldt zeker voor ouderen: hen fysiek actief houden maakt hen juist weerbaarder tegen extreme temperaturen.

Slim koelen en groenere steden

Koeling blijft levensreddend, maar we moeten "slim koelen". Volgens het team van prof. Cardon moeten we af van comfortkoeling en evolueren naar preventieve koeling:

• Inzetten op passieve methodes zoals nachtventilatie en zonwering.
• De airco beperken tot 25-27°C in combinatie met een ventilator om het energieverbruik en het stedelijk hitte-eilandeffect te temperen.
• Investeren in groene infrastructuur; bomen en parken nodigen uit tot beweging en kunnen de lokale temperatuur tot wel 10°C verlagen.

Wetenschappelijk onderbouwd beleid

Bij GRAY (Ghent University Research for Aging Young) geloven we dat gezonde veroudering in een veranderend klimaat vraagt om een multidisciplinaire aanpak. Gil’s onderzoek naar hoe zelfstandig wonende ouderen hittegolven ervaren, is essentieel om te begrijpen welke strategieën hen echt helpen om gezond en actief te blijven.

Wetenschap, stedenbouw en beleid moeten de handen in elkaar slaan om deze kennis om te zetten in actie. De volgende hittegolf dient zich immers alweer aan.

Contact

Heeft u vragen over dit onderzoek? U kunt contact opnemen met dr. Gil Bourgois via Gil.Bourgois@UGent.be. Meer informatie over zijn wetenschappelijk werk vindt u op zijn UGent-onderzoeksprofiel.