In De vooruitblik op Radio 1 sprak Jacotte Brokken met neuroloog Sebastiaan Engelborghs (UZ Brussel) en hematoloog Tessa Kerre (UZ Gent) over twee grote uitdagingen van de komende decennia: MS (multiple sclerose) en dementie. Het gesprek maakte duidelijk hoe snel het onderzoek evolueert, én hoe groot de rol blijft van preventie, levensstijl en maatschappelijke keuzes.
2026 wordt daarbij een symbolisch jaar. Voor het eerst zullen er wereldwijd meer mensen ouder zijn dan 65, dan mensen jonger dan 18. Een kantelpunt dat de urgentie onderstreept: hersengezondheid wordt een van de grote thema’s van deze eeuw.
🩸 Waar bloedonderzoek hersenziektes kruist
Tessa Kerre is diensthoofd hematologie aan het UZ Gent. Ze is gespecialiseerd in bloedziektes, maar schreef in De vooruitblik (het boek) een essay over MS. Dat een hematoloog zich buigt over MS lijkt op het eerste gezicht verrassend, maar volgens Tessa Kerre vervagen de grenzen tussen disciplines razendsnel. MS is geen klassieke bloedziekte, maar een auto-immuunziekte. En het immuunsysteem bestaat uit… bloedcellen.
Bij MS ontsporen bepaalde witte bloedcellen, onder meer B-cellen. Ze gedragen zich alsof gezonde zenuwstructuren vijanden zijn en vallen ze aan. Dat leidt tot een brede waaier aan klachten: tintelingen, spierzwakte, concentratieproblemen. Sommige patiënten kennen opstoten die weer wegebben, anderen gaan geleidelijk maar onverbiddelijk achteruit.
Net die ontspoorde immuuncellen vormen vandaag het doelwit van een bijzonder innovatieve therapie.
🧫 CAR-T: van kankerbehandeling tot mogelijke doorbraak bij MS
CAR-T-celtherapie is een vorm van hypergepersonaliseerde geneeskunde. T-cellen worden uit het bloed van de patiënt gehaald, in het labo genetisch aangepast en uitgerust met een nieuwe “antenne”. Die antenne laat de cel heel gericht andere cellen herkennen en uitschakelen, zoals kankercellen.
In de hematologie wordt CAR-T al gebruikt bij bepaalde vormen van leukemie en lymfeklierkanker. Nu wordt dezelfde technologie voor het eerst onderzocht bij mensen met MS. De studie zit in fase 1: met kleine groepen patiënten, een zeer voorzichtige opbouw, en met intensieve opvolging. De therapie is complex, duur en nog volop experimenteel. De studie werd zelfs tijdelijk on hold gezet na een complicatie bij een patiënt, wat precies toont hoe zorgvuldig dit onderzoek verloopt.
Maar als alles volgens plan gaat, worden in 2026 de eerste resultaten verwacht. Misschien zitten we hier aan het begin van een traject dat ooit naar echte ziektecontrole (en wie weet genezing) kan leiden.
🎟️ Dementie: geen slecht lot uit de loterij, wel een complex samenspel
Sebastiaan Engelborghs zoomt in op een andere realiteit: dementie is vandaag al de meestvoorkomende doodsoorzaak in België. Niet omdat ze plots dodelijker is geworden, maar omdat leeftijd een risicofactor is, en onze populatie vergrijst.
Dementie is eigenlijk geen ziekte op zich, maar een verzamelnaam voor symptomen. Alzheimer is de bekendste en meest voorkomende onderliggende hersenziekte, maar zeker niet de enige. Bij Alzheimer beginnen twee eiwitten zich abnormaal op te stapelen in de hersenen, vaak al 10 tot 20 jaar vóór de eerste klachten. Dat lange stille voorstadium opent een cruciaal venster: dat van preventie.
Onderzoekers identificeerden intussen 14 risicofactoren voor dementie. Door ze samen aan te pakken, kunnen ze in theorie 45% van de gevallen voorkomen of de eerste symptomen uitstellen. Het gaat niet alleen over roken, alcohol, hoge bloeddruk of diabetes, maar ook over:
• gehoorverlies
• zichtproblemen
• sociale isolatie
• lage scholingsgraad
• weinig cognitieve prikkels
Zo wordt dementie ook een maatschappelijk vraagstuk. Mensen lager op de sociale ladder lopen meer risico, worden vaak later gediagnosticeerd en hebben minder toegang tot zorg, aldus Sara Willems (UGent). Gezondheid en ongelijkheid blijken opnieuw diep met elkaar verweven.
💥 Hersenen leven van prikkels
Een opvallende risicofactor is gehoorverlies; naar schatting speelt het een rol in 7% van alle dementies. Een hoorapparaat verlaagt aantoonbaar het risico. Niet alleen omdat je terug beter hoort, maar omdat je zo meer sociale interactie, meer prikkels en meer verbinding behoudt.
Dat mechanisme keert telkens terug: hersenen hebben uitdaging nodig. Sociale contacten, beweging, leren, lezen, gesprekken... Ze bouwen samen wat onderzoekers een “hersenreserve” noemen op. Hoe groter dat reserve, hoe later onderliggende ziektes tot uiting komen.
Lang werd gedacht dat dementie vooral brute pech was, zoals een verkeerd lotje uit de loterij. Vandaag is dat beeld genuanceerder. Ja, genetica speelt een rol. Maar zelfs wie een verhoogd genetisch risico draagt, kan via levensstijl de eerste symptomen jaren uitstellen.
Daarom schuift Engelborghs de zogeheten FINGER-methode naar voren: een multidomeinbenadering die tegelijk inzet op voeding, beweging, cognitieve stimulatie, sociale interactie en cardiovasculaire gezondheid. Die aanpak wordt ingezet wanneer je 1 of meerdere risicofactoren hebt, en blijkt effectiever dan losse adviezen.
🧑🔬 Voorzichtige hoop uit het labo
Een geneesmiddel voor dementie is er nog niet. Maar voor het eerst zijn in Europa medicijnen goedgekeurd die Alzheimer met ongeveer 30% vertragen. Een historische stap, die werkt als katalysator voor nieuw onderzoek.
Daarnaast komen er bloedbiomarkers aan waarmee Alzheimer veel vroeger opgespoord kan worden. En dat is cruciaal: hoe vroeger we ingrijpen, hoe groter het effect van toekomstige behandelingen. Voorlopig blijven die testen in onderzoekscontext; voorzichtig en gecontroleerd. Maar ze kondigen een verschuiving aan: van reageren op symptomen naar ingrijpen vóór ze ontstaan.
📢 De vooruitblik is geen sciencefiction
Wat dit gesprek vooral laat zien (of horen): de toekomst van hersengezondheid zal niet uit één doorbraak bestaan. Ze zal gebouwd worden op twee sporen tegelijk:
• een hoogtechnologisch spoor, met celtherapie, biomarkers en precisiegeneeskunde
• een maatschappelijk spoor, met preventie, levensstijl, toegankelijkheid en omgevingen die gezonde keuzes ondersteunen
Vooruitkijken naar 2026 betekent dus niet alleen uitkijken naar de ontwikkeling van nieuwe therapieën. Het betekent ook nu al investeren in hoe we leven, zorgen, werken en ouder worden.