Kun je je brein trainen met spelletjes?
We worden ouder. En met die vergrijzing komt een grote vraag: kunnen we onze hersenen trainen om langer scherp te blijven? Van apps tot online spelletjes — overal zien we beloftes dat geheugen, aandacht en zelfs intelligentie verbeteren. Maar hoe goed werkt dat eigenlijk? Een recente studie van de Universiteit Gent werpt nieuw licht op deze vraag.
De droom: je brein trainen zoals je spieren
Het idee achter cognitieve training is simpel: zoals spieren sterker worden door oefening, zouden hersenen dat ook kunnen. Veel programma's richten zich op specifieke vaardigheden zoals geheugen, aandacht of verwerkingssnelheid — denk aan de geheugenspelletjes die je misschien al kent van apps zoals Lumosity of BrainHQ.
Een nieuwere aanpak, SMART-training, probeert iets ambitieuzer: niet één vaardigheid trainen, maar de manier waarop we relaties leggen tussen dingen — een kernproces van denken. Bijvoorbeeld: als A groter is dan B, en B groter dan C… dan is A groter dan C. Dat soort redeneren ligt aan de basis van intelligent gedrag.
De studie: wat gebeurt er als ouderen trainen?
In de studie kregen 105 ouderen (tussen 62 en 93 jaar) gedurende 8 weken, meerdere keren per week, óf SMART-training óf een klassiek geheugenspel waarbij je steeds langere reeksen moet onthouden en tegelijk verwerken. Daarna werd gekeken naar geheugen, intelligentie, dagelijks functioneren en welzijn.
Het resultaat: ja… maar ook nee
De uitkomst is interessant — en misschien een beetje teleurstellend.
Wat werkte wél?
- De SMART-training deed precies wat hij beloofde: mensen werden beter in relationeel redeneren.
- Beide groepen voelden zich iets beter in hun executieve functies, zoals plannen en organiseren.
Wat werkte níet?
- Er was geen bewijs voor verbetering in algemene intelligentie of geheugen.
- Geen meetbaar effect op neurologische gezondheid, depressie of levenskwaliteit.
Met andere woorden: je wordt beter in het spel… maar dat vertaalt zich nauwelijks naar het echte leven.
Waarom is dat zo moeilijk?
Dit raakt een fundamenteel probleem in cognitieve training: het verschil tussen near transfer en far transfer. Near transfer — beter worden in vergelijkbare taken — gebeurt vaak. Far transfer — beter worden in het echte leven — gebeurt zelden. En dat laatste is precies waar iedereen op hoopt.
De hersenen zijn nu eenmaal geen spier. Vaardigheden zijn vaak specifiek en verbetering blijft binnen de context waarin je oefent. Interessant: eerdere studies tonen soms wél effecten bij kinderen, wat suggereert dat jongere hersenen flexibeler zijn voor dit soort verandering.
Dit past in een groter patroon
Deze studie staat niet op zichzelf. In de wetenschap zien we steeds hetzelfde: nieuwe trainingen leveren veelbelovende resultaten op, maar uitgebreidere en grotere studies tonen kleinere of verdwijnende effecten. Dat betekent niet dat brain training nutteloos is — wel dat de claims vaak te groot zijn.
Dus… wat werkt dan wél?
Ironisch genoeg is het antwoord minder technologisch dan je zou denken. Onderzoek wijst steeds opnieuw op dezelfde vier factoren:
- lichaamsbeweging
- sociale interactie
- nieuwe dingen leren (taal, muziek, hobby's)
- goede slaap
Dat zijn waarschijnlijk de krachtigste "brain trainingen" die we kennen.
Conclusie
Cognitieve spelletjes zijn niet waardeloos — maar ook geen wondermiddel. Je kunt specifieke denkvaardigheden trainen, maar brede verbetering van het brein is veel moeilijker. Je brein trainen met spelletjes is een beetje zoals oefenen op één puzzel: je wordt er goed in… maar het maakt je niet automatisch slimmer in alles.
Misschien is dat geen slecht nieuws. Het betekent dat een actief, sociaal en nieuwsgierig leven nog altijd de beste investering is in je brein.
Lees de volledige studie van Meijer et al. (2026)
Volledige referentie: Meijer, Z., Delabie, M., De Houwer, J., & Cummins, J. (2026). Can relational training improve cognitive functioning and subjective complaints in older adults? A randomised controlled trial using SMART. Collabra: Psychology, 12(1), 158603. https://doi.org/10.1525/collabra.158603