Geestelijke gezondheid bij ouderen vanuit bio-psycho-sociale invalshoek 2026-2027

Onze samenleving vergrijst in snel tempo, en daarmee groeit de nood aan expertise rond ouderenzorg in de eerste lijn. Hoe kunnen we ouderen ondersteunen in hun mentale gezondheid, zowel psychologisch als cognitief? Hoe evolueert het brein tijdens het ouder worden? Hoe behouden we/ze hun cognitieve veerkracht? Hoe herkennen we vroege signalen van achteruitgang?

De mentale gezondheid van ouderen verdient onze volle aandacht. Welke rol kunnen preventie en levensstijl spelen? En hoe kunnen we bijdragen aan gezondheidscontinuïteit, door niet alleen in te zetten op acute zorg, maar ook op duurzame ondersteuning van welzijn en functioneren, aangepast aan elke levensfase?

Onze gloednieuwe opleiding "Geestelijke gezondheid bij ouderen. Een opleiding vanuit bio-psycho-sociale invalshoek voor eerstelijnszorgwerkers" biedt een diepgaand inzicht in cognitieve en psychologische gezondheid bij gezond ouder worden. We starten met een brede verkenning van wat mentaal welbevinden en cognitief functioneren betekenen in het ouder worden, en hoe normale veranderingen zich onderscheiden van signalen van kwetsbaarheid.

Vervolgens zoomen we in op de rol van levensstijl en preventie: hoe beweging, voeding, slaap, sociale verbondenheid en zingeving bijdragen aan geestelijke gezondheid en veerkracht op latere leeftijd. Daarbij besteden we aandacht aan vroegdetectie en aan tools die eerstelijnszorgwerkers ondersteunen in het herkennen van alarmsignalen.

Tot slot verruimen we de blik naar het bredere omgevingsperspectief. We bekijken hoe sociale en ruimtelijke contexten, van wonen en buurtontwikkeling tot zorgzame gemeenschappen en innovatieve woonvormen, een impact hebben op gezond verouderen, zowel binnen België als in internationale voorbeelden en praktijken.

Wetenschap en zorg evolueren voortdurend. Daarom gaan we verder dan diagnose en behandeling en leggen we de nadruk op preventie, veerkracht en duurzame ondersteuning. We maken ook de brug naar veelvoorkomende aandoeningen en hoe eerstelijnszorgverleners daarin het verschil kunnen maken.

Voor wie?

De opleiding richt zich tot eerstelijnszorgverleners: huisartsen, verpleegkundigen, kinesitherapeuten, ergotherapeuten, psychologen, sociaal werkers, diëtisten, Bewegen Op Verwijzing-coaches, en andere professionals die ouderen begeleiden in hun mentale en cognitieve gezondheid.

Opbouw van de opleiding

De opleiding bestaat uit zes interactieve dagdelen, gegeven door 15 lesgevers:

1. De psychologie van het ouder worden en cognitieve gezondheid Charlotte Brys, Prof. Marijke Miatton & Katrien Kestens
DI 10 NOVEMBER 2026

• Psychologische veranderingen bij het ouder worden
• Emotioneel functioneren bij ouderen
• Omgaan met verlieservaringen en veranderende identiteit
• Het normaal verouderende brein versus pathologische achteruitgang
• Vroegdetectie van cognitieve achteruitgang: tools en methoden
• Gebruik van VR in preventie en/of diagnostiek van dementie, belang van gehoor bij cognitief verouderen en dementie

2. De kracht van slaap en sociale verbindingen Prof. Marie-Anne Vanderhasselt & Prof. An Mariman
DI 8 DECEMBER 2026

• De invloed van stressregulatie op cognitieve en mentale veerkracht
• Sociale verbindingen en het belang van een ondersteunend netwerk
• Rol van mindfulness en ontspanningstechnieken
• De fysiologie van slaap, en hoe deze verandert bij het ouder worden. Wat is nog normaal, en wat niet?
• De cruciale rol van slaap voor een gezond brein (zowel psychologisch als cognitief)
• Praktische tips voor een betere slaapkwaliteit
• Slaapstoornissen gelinkt aan o.a. polyfarmacie, slaapmedicatie en slaapapneu
• De gedragstherapeutische aanpak van slapeloosheid bij ouderen, inclusief bruikbare inzichten en handvatten voor eerstelijnszorgprofessionals (bijv.: wanneer en naar waar doorverwijzen?)

3. De kracht van beweging Prof. Greet Cardon, Linde Parasie, Freija Govaert, Vicky Van Stappen
DI 16 FEBRUARI 2027

• Beweging en cognitieve achteruitgang: wetenschappelijke inzichten
• Dual-task training: effect op cognitie en valpreventie
• Evenwichtsverlies gelinkt aan cognitieve achteruitgang
• Paratonie en dementie in relatie tot beweging
• Beweegrichtlijnen op maat van oudere doelgroepen
• Beginsituatie bepalen met testen en vragenlijsten
• Inzicht in bestaande beweeginterventies: evenwicht, kracht, flexibiliteit en uithouding.
• Inzicht in mogelijke drempels en motivatoren bij ouderen.

4. De kracht van voeding en mondgezondheid Sarah Dries, Nathalie Michels & Prof. Barbara Janssens
DI 9 MAART 2027

• Richtlijnen en belang voeding voor een gezonde oude dag
• Praktische tips bij voedingsmoeilijkheden
• Maaltijdomkadering voor ouderen en personen met dementie
• Voeding als preventieve factor tegen dementie en depressie
• Biopsychosociale factoren als belemmering voor gezond eetgedrag bij ouderen
• Hoe inzetten op goede mondgezondheid in het kader van Gezond Verouderen
• Hoe kan je als eerstelijns professional een steentje bijdragen aan een goede mondgezondheid?
• Is het echt zo dat mondgezondheid leidt tot een slechtere cognitie en het ontstaan van dementie?

5. Psychologische en cognitieve aandoeningen Prof. Dr. Mirko Petrovic & Dr. An Haekens
DI 20 APRIL 2027

• Depressie en angst bij ouderen: onderbelicht maar met grote impact
• Veelvoorkomende verslavingen bij ouderen
• Dementie, depressie en delirium: herkennen en begeleiden
• Multidisciplinaire samenwerking binnen de eerstelijnszorg
• Ethiek en zorgtrajecten bij cognitieve en psychologische aandoeningen

6. Een verouderende maatschappij en nieuwe woonvormen Prof. Griet Roets, Tineke Schiettecat en Bas Dikmans
DI 18 MEI 2027

• De impact van de vergrijzing op de zorgsector en maatschappij
• Demografische trends en toekomstperspectieven
• Beleidscontext: Ageing in place en vermaatschappelijking van de zorg
• De Paradox van Subsidiariteit in de Ouderenzorg
• Mensenrechtenperspectief en zorgcontinuïteit
• Innovatieve woonvormen: van kangoeroewoningen tot zorgzame buurten
• De rol van de eerstelijnszorg binnen deze evolutie

Praktisch

• Duur: 6 lesdagen - 9u30-16u30
• Locatie: Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen, Henri Dunantlaan 2, 9000 Gent, Studieruimte (1ste verdieping)
• Prijs: Schrijf je tijdig in en geniet van het vroegboektarief van €600 voor de volledige lessenreeks. Vanaf 16 juli geldt het standaardtarief van €800 voor de volledige reeks. Inschrijven per lesdag is niet mogelijk. Het aantal beschikbare plaatsen is beperkt tot 55.
• Werkvormen: Lezingen, casuïstiek, praktijktoepassingen, ervaringsuitwisseling
• Coördinatie van de opleiding: Academies voor levenslang leren aan de Universiteit Gent (Dunant Academy, de GHALL, ACREHAB) en interdisciplinaire onderzoeksconsortia GRAY en PSYNC.
• Accreditatie: Accreditatie is goedgekeurd voor artsen (volledige opleiding), en voor kinesitherapeuten (lesdag rond beweging).
• Inschrijven: De inschrijvingen zijn geopend. Omdat we graag een heterogene groep van deelnemers willen bereiken en in het kader van accreditatie voor artsen maken we bij de inschrijving een (administratief) onderscheid tussen artsen en niet-artsen. Dit heeft geen invloed op het inschrijvingsgeld.

Schrijf je in vóór donderdag 15 oktober 2026. Het aantal plaatsen is beperkt tot 50 deelnemers.

Wat brengt deze opleiding jou?

Je verwerft:

• Inzicht in het normaal én afwijkend verouderende brein
• Praktische handvatten voor levensstijl en vroegdetectie
• Interdisciplinaire perspectieven en concrete tools
• Inspiratie om het gezondheidslandschap voor ouderen in jouw praktijk mee te herdenken

Wil je bijdragen aan een veerkrachtiger ouder wordende samenleving én jouw expertise rond geestelijke gezondheid bij ouderen versterken? Schrijf je vandaag nog in voor deze opleiding. Plaatsen zijn beperkt.